Xem thêm:
Lời mở đầu
HỌC BÁN HÀNG
Việc học đi học lại mỗi một môn Kiểm toán kéo dài đằng đẵng từ học kỳ này qua học kỳ khác khiến tôi buồn chán kinh khủng. Tôi có nhiều thời gian rảnh rỗi mà bố mẹ cũng không muốn tôi đi làm thêm vì cứ trượt một môn thì phải đóng khoản tiền học lại rất cao nên bố mẹ chỉ muốn tôi chuyên tâm học nốt môn cuối cùng. Vì thế tôi phải nghĩ ra các hoạt động khác để bù vào chỗ thời gian trống đó. Nhảy hip hop mãi, tôi cũng muốn có vài luồng gió mới cho cuộc sống của mình. Tôi theo đuổi một vài bạn nữ nhưng không bạn nào chịu tôi cả. Tôi nhớ mình còn làm hẳn một video năm phút để làm quà sinh nhật nhưng bạn gái ấy vẫn từ chối tôi.
Lúc đấy, tôi đang theo đuổi một bạn, bạn ấy có một câu lạc bộ marketing trong trường. Hôm sau khi tôi vừa thi xong môn Kiểm toán lần ba thì biết câu lạc bộ của bạn ấy sắp tổ chức một buổi hội thảo về khởi nghiệp dành cho các bạn sinh viên và các công ty startup đến để giao lưu, nói chuyện cùng nhau. Vì có thời gian rảnh và muốn tiếp cận bạn ấy nên tôi đã mua vé tham gia chứ thực ra vẫn chưa hiểu startup là gì. Vì muốn lấy điểm trong mắt bạn ấy nên tôi phải ngồi nghe đến cuối buổi, tôi đau hết cả đầu vì chẳng hiểu mọi người đang nói gì nào là startup, nào là quỹ đầu tư mạo hiểm, nào là gọi vốn, nói chung tôi rất buồn ngủ. Cuối chương trình đến phần trình bày kế hoạch startup, khi các bạn trình bày xong đều bị các diễn giả bắt lỗi, phân tích những lỗ hổng trong kế hoạch kinh doanh. Diễn giả lúc đó là anh Phạm Minh Tuấn, sáng lập Topica, anh Nguyễn Ngọc Điệp sáng lập VNP (vatgia.com) và anh Trần Việt Đức của quỹ IDG. Họ toàn là những người giàu kinh nghiệm nên có thể đánh giá được kế hoạch trong vòng ba giây, nghe họ nói mà tôi cũng phát hoảng nhưng vẫn giơ tay phát biểu. Lúc đó tôi chẳng chuẩn bị kế hoạch gì trước mà chỉ nói những ý vừa nảy ra trong đầu mình.
Ý tưởng của tôi là một mạng lưới kết nối cộng đồng sinh viên. Vì vừa làm xong Hanoi Jam, tôi biết nhu cầu kết nối của các bạn rất lớn, và thời đấy mạng xã hội Facebook vừa nở rộ ở Việt Nam nên ý tưởng của tôi được mọi người quan tâm. Sau khi trình bày xong chẳng những không bị chê mà còn được các diễn giả khen ngợi. Anh Điệp còn bảo nếu cần thì sắp tới anh sẽ đầu tư cho tôi làm. Vì các anh đều là những người từng trải qua môi trường kinh doanh nên lời khen ấy là sự khích lệ rất lớn với tôi. Tôi nhớ câu nói tôi dùng để kết bài thuyết trình lại trùng hợp là câu in trên card visit của anh Điệp: “Trong công ty chỉ có khách hàng là ông chủ. Khách hàng có thể sa thải bất cứ ai, từ chủ tịch đến nhân viên, chỉ bằng cách mua hàng ở nơi khác”, câu nói của Sam Walton – nhà sáng lập Wal-mart. Chắc có lẽ vì thế mà anh Điệp hào hứng muốn cấp vốn cho tôi. Được khen tôi còn sung sướng mấy ngày hôm sau nhưng chợt biết tin mình thi trượt, vẫn chưa được ra trường, tôi chán quá đành gác lại ý tưởng kinh doanh vừa chớm.
Ngoài việc được gặp các anh, mà sau này họ sẽ còn giúp đỡ tôi nhiều trên con đường kinh doanh, lần đó tôi cũng đạt được mục đích ban đầu: Gây ấn tượng với người tôi thích. Quả đúng như dự đoán, hôm đó cô ấy rất nhạc nhiên và bắt chuyện vói tôi. Sau ngày hôm đó chúng tôi bắt đầu hẹn hò với nhau.
Sau khi ra trường tôi không tìm ngay một công việc cụ thể nào mà hẹn gặp anh Điệp và anh Tuấn để trình bày ý tưởng khởi nghiệp. Tôi hẹn anh Điệp, phải hẹn bao nhiêu lần mới được vì anh bận, anh Điệp vừa ngồi xuống được hai ba phút, tôi chưa kịp trình bày gì thì anh đã bảo: “Nếu muốn khởi nghiệp thì hãy tìm công việc sale làm vài năm rồi quay lại”. Nói xong rồi anh quay đi. Tôi lúc đó rất hụt hẫng, không biết vì sao anh lại phũ với mình như thế. Sau này nhìn lại tôi mới thấy điều anh nói hoàn toàn đúng. Nhưng lúc đó tôi vẫn hụt hẫng. May mắn là buổi hẹn sau với anh Tuấn không như ngày hôm trước. Anh Tuấn làm về giáo dục nên cũng thích chia sẻ những dự án về con người, anh phân tích điều quan trọng nhất của một doanh nghiệp là phải bán được hàng, nếu không có điều đó thì mọi bộ máy trong doanh nghiệp sẽ không thể vận hành được. Anh khuyên trước khi tôi tự lập công ty thì hãy đến một vài nơi để học hỏi, tiền bạc không quan trọng mà quan trọng là học được điều gì để sau này có thể khởi nghiệp. Anh Tuấn cũng giới thiệu cho tôi làm việc ở công ty Noyyo, chuyên bán nội y online. Đây là công ty mà anh làm tư vấn và hỗ trợ. Tôi gật đầu đồng ý và chuẩn bị làm một công việc mà sau này nhiều lần đưa tôi vào cảnh dở khóc dở cười.
Hôm sau tôi gặp anh Thành, sếp của tôi sau này. Nói gặp mặt thì quá trịnh trọng, thật ra chúng tôi chỉ ngồi trà đá vỉa hè đối diện văn phòng. Rồi tôi được nhận vào trong công ty. Ban đầu tôi nghĩ mình sẽ làm mảng sale – marketing, nhưng khi vào làm tôi mới nhận ra một công ty mới thì chẳng có ai làm một mảng cố định. Tôi gần như làm tất cả mọi thứ, sale, marketing, nhân sự, và tất cả các việc không tên chưa có ai làm.
Lúc mới vào tôi cũng khá hoảng vì không biết gì về nội y phụ nữ cả. Giá các sản phẩm ở Noyyo lại rất đắt thường từ 600 nghìn đến 2 triệu cho mỗi bộ vì công ty nhập hàng hiệu từ Hàn Quốc và Nhật Bản về bán (bình thường tôi toàn thấy mấy bộ 2, 3 mươi nghìn ở chợ Kim Biên), nhìn giá mà tôi không biết phải bán thế nào. Thế mà ngay ngày đầu tiên đi làm tôi đã gặp chuyện nhớ đời. Lúc đó là giờ ăn trưa, bạn bán hàng cùng tôi vừa đi ra ngoài chỉ còn lại mình tôi trong cửa hàng. Một chị bước vào và hỏi tôi ở đây có bán quần lọt khe không, tôi đờ mặt ra mà thú thật với chị tôi không biết đó là gì. Khách hàng lắc đầu chán nản tự đi tìm, khi đã tìm thấy chị giơ chiếc quần trước mặt tôi và giảng giải một bài dài về công dụng của quần lọt khe với chị em phái nữ, đặc biệt là sự quyến rũ và thoáng mát sản phẩm này đem lại. Tôi chỉ biết gật đầu liên tục với khuôn mặt đỏ lên vì xấu hổ. Giảng giải xong chị cũng mua hai bộ nội y vì thấy thái độ thật thà nhận lỗi của tôi và bảo sau này khi nào có hàng mới thì nhớ gọi chị vì chất lượng sản phẩm của công ty rất tốt. Hôm đấy chị mua hàng cũng hết vài triệu, thế là tôi nghĩ bán hàng cũng không đến nỗi quá khó, mình không biết gì cũng bán được hàng. Nhưng đó là vì tôi gặp may, cũng là vì tôi thành thật, chắc nhìn thấy thái độ thật thà nhận lỗi của tôi nên chị mới thương tình, đã không trách lại còn chỉ thêm cho tôi về tính năng của sản phẩm. Tôi học được bài học, đôi khi kinh nghiệm không phải là nhất mà quan trọng hơn vẫn là thái độ. Một chuyện vui khác trong kinh nghiệm nhìn khách để đoán cup áo là lần có chị vào mua cup áo ngực lớn nhất trong cửa hàng. Hôm ấy là mùa đông, nhìn bên ngoài chị ấy rất cân đối và duyên dáng, nhưng khi chị bước ra, bạn nữ bán hàng nói với tôi rằng chị ấy mua loại anh vẫn thường trêu sếp mua về không biết ai mặc vừa. Quả thực bán các mặt hàng quần áo, giày dép thì việc đoán được kích cỡ là vô cùng quan trọng. Như việc bán nội y của tôi, vào mùa hè thì không sao nhưng vào mùa đông nếu bạn đưa sai cup áo và khách phải thử đi thử lại quá nhiều lần sẽ giảm nhu cầu mua hàng lại vì trời rất lạnh. Vì thế, lúc đó tôi “luyện” được khả năng đoán size áo ngực của khách hàng, nhưng giờ thì bỏ nghề đã lâu tôi cũng đã “lụt nghề”.
Công ty tôi lúc đó cũng vừa thành lập, kinh phí không nhiều, không có nhiều khoản để quảng cáo nên chiến lược bán hàng chính vẫn là đến từng điểm để bán hàng trực tiếp vì ở cửa hàng chúng tôi cũng không bán được nhiều. Nơi đầu tiên tôi nghĩ đến chính là trường Đại học RMIT, khi tôi về trường ai cũng ngạc nhiên nói: “Tốt nghiệp RMIT mà đi bán nội y à?”. Hỏi thế thôi nhưng ai cũng ủng hộ tôi, nhất là các chị ở phòng tuyển sinh, những người từng nhìn thấy tôi trong lúc thi lại đau khổ vật vã nhất cũng là những người ủng hộ tôi nhiều nhất. Không chỉ dừng lại ở việc bán trong từng phòng ban, tôi xin phép chị quản lý cho mình tổ chức ngày hội bán hàng và chụp ảnh cho sinh viên cả trường. Sau hôm đấy, tuy chúng tôi bán hàng rất thành công nhưng nhà trường đã thấy thiếu sót trong nội quy và yêu cầu cấm các hoạt động buôn bán của các nhãn hàng ngoài trường. Bạn tôi sau đó cũng muốn làm như thế nhưng trường đã cấm, bọn nó ai cũng mắng tại tôi bày chuyện quậy phá nên mới thế. Lúc đó tôi mới thấy sáng tạo ra cách thức mới thật sự rất quan trọng vì không phải bao giờ chúng ta cũng có cơ hội làm lại những điều người khác đã làm tốt.
Sau khi rời RMIT, chúng tôi đến bán hàng ở Đại sứ quán Úc, vì trước đây tôi từng giúp đỡ mọi người tổ chức buổi giao lưu văn hóa nên giờ các bạn rất nhiệt tình giúp đỡ tôi. Hôm đấy xe chúng tôi đi qua rất nhiều lớp cửa bảo vệ để có thể vào bên trong, nếu không có chị bạn giúp đỡ thì chắc chúng tôi chẳng thể qua được lớp cửa đầu tiên. Ở đại sứ quán phần lớn là người Úc, đối với họ vài triệu (vài trăm đô) không có gì là đắt nên họ mua sắm rất thoải mái. Lúc đó các anh nam cũng chạy sang bình phẩm trêu ghẹo, lâu rồi ở sứ quán chưa có các hoạt động vui vẻ náo nhiệt như vậy. Lần chúng tôi mang hàng sang đài VTV bán cũng thế. Tôi nhờ chị Hương vợ của anh Tuấn Topica dắt vào công ty. Người ở VTV thường có thu nhập cao nhưng rất bận việc, không có nhiều thời gian đi mua sắm, giờ có người mang hàng tốt đến bán thì rất thích, mua rất nhiều. Chỉ một ngày hôm đấy chúng tôi đã bán được vài ba chục triệu.
Sau đó tôi bắt đầu xây dựng dần dần đội ngũ bán hàng, từ việc khách hàng biết đến khi mua sản phẩm trực tiếp, rồi sau đó họ biết đến trang web của công ty và đặt hàng online. Thời gian này, chúng tôi cũng thường tham gia tài trợ cho nhiều dự án để xây dựng hình ảnh cho công ty, vì không có nhiều tiền nên chúng tôi phải tài trợ sản phẩm một cách khéo léo nhất có thể. Sự kiện ấn tượng nhất mà tôi vẫn nhớ là ngày tổ chức Đại học Startup, có sự tham gia của 500 người đứng đầu các công ty công nghệ lớn nhớ trong cả nước. Tôi khi ấy đại diện cho công ty Noyyo tặng một bộ nội y cho anh Nguyễn Ngọc Điệp để làm quà cho vợ. Anh Điệp lúc đó chưa biết mình đang cầm món quà gì, tôi bèn nói: “Mời anh Điệp cho mọi người bên dưới xem món quà”, anh Điệp mở ra và cả khán phòng cười ồ, cùng vỗ tay hưởng ứng. Ngày hôm đó chúng tôi nhận được rất nhiều đơn đặt hàng của các anh muốn mua quà tặng cho vợ và người yêu.
Trong lúc công việc đang tiến triển theo chiều hướng tích cực thì công ty không còn vốn. Nguyên do có lẽ đến từ tiền thuê địa điểm cửa hàng, tiền hàng tồn kho, hàng nhập mới, tiền lương nhân viên,… Công ty tôi bắt đầu cắt giảm nhân sự và cắt giảm mạnh ở khối kinh doanh, mà càng giảm thì nguồn thu càng co hẹp lại và lại phải cắt giảm nhân sự tiếp. Tôi vẫn nhớ đến những ngày cuối chỉ còn anh sếp, tôi và một bạn kế toán ở lại. Lúc ngồi với anh buổi làm cuối cùng, tôi cũng không nói hay góp ý gì nhiều vì tôi là một người đi làm thuê, khi người đứng đầu đã quyết định bỏ cuộc thì tôi có nói thêm gì cũng vô nghĩa. Vậy là công việc đầu tiên của tôi tại một công ty khởi nghiệp mới đã kết thúc, dù một công ty đống cửa không bao giờ là chuyện vui, nhưng tôi đã học được những bài học vô cùng quý giá trong việc bán hàng và xây dựng một đội ngũ bán hàng cùng làm việc với mình.
Trước đây khi tôi làm ở Savills, công việc của tôi rất nhàn, chỉ cần làm những gì được giao. Ở Savills các phòng ban cũng được chia rất bài bản và chặt chẽ, mỗi người đều có một chuyên môn và nhóm làm việc riêng. Cũng chính vì thế mà có tôi hay không cũng không vấn đề gì. Làm việc ở một công ty startup thì lại khác, tôi gần như phải làm tất cả mọi vị trí, công việc thì luôn dồn ứ, ngày nào cũng phải làm việc luôn tay, và luôn phải sáng tạo ra những cách thức mới vì điều kiện của công ty còn nhiều hạn chế. Khi làm việc ở công ty lớn, khả năng của bạn sẽ phát triển theo chiều sâu còn ở một công ty startup bạn sẽ phải vận dụng gần như mọi khả năng của mình để tìm kiếm doanh thu. Tôi cảm thấy mình thật sự may mắn khi tìm được cho mình những bài học kinh doanh vô giá ở Noyyo.
HỌC VỀ TRUYỀN THÔNG
Khi nghỉ ở Noyyo vài tuần thì tôi gặp anh Lê Ngọc Sơn. Khi ấy chúng tôi cũng chưa biết gì về nhau mà chỉ là bạn bè qua Facebook, rồi đột nhiên anh Sơn hỏi tôi có muốn đi cà phê với anh không vì tình chờ nhà chúng tôi cũng ở gần nhau. Khi gặp nhau anh Sơn chia sẻ với tôi một dự án nhỏ anh chuẩn bị làm là một video clip nói về việc Coca Cola trốn thuế. Tôi thấy điều này cũng khá thú vị nên liền gật đầu tham gia. Video ấy chúng tôi cũng không quá gay gắt mà chỉ nói một cách ẩn dụ nhẹ nhàng thôi. Thế nhưng sau khi đăng tải video của chúng tôi cũng nhận nhiều bình luận trái chiều. Tôi tuy khá quen với việc đối diện với dư luận, nhưng không như những lần trước quy mô chỉ ở mức trường học, còn lần này mọi người lên án rất nhiều như công ty, các tập đoàn xuyên quốc gia, chính phủ nhưng anh Sơn vô cùng bình thản để xử lý, định hướng dư luận. Lúc ấy tôi mới cảm thấy phục khả năng làm việc của anh và quyết định sẽ theo anh học hỏi thêm về truyền thông.
Anh Sơn lúc đấy điều hành một trường đào tạo truyền thông ứng dụng phi lợi nhuận là trường đào tạo tuyền thông ứng dụng IAMS (anh cho em xin tên đầy đủ nhé) dành cho các bạn trẻ đam mê nghề truyền thông, báo chí. Thật tình cờ vì lúc đó tôi cũng đang có nhu cầu học hỏi ở bước kế tiếp. Sau khi học được kỹ năng về bán hàng tức là làm tốt trong việc giao tiếp một một, nhưng để tăng cường độ lên giao tiếp một với nhiều người thì khả năng tiếp thị là khả năng bắt buộc. Những kiến thức đó tôi thấy mình có thể học từ anh Sơn và đội ngũ giáo viên nhiều năm kinh nghiệm của trường IAMS. Vì vậy, tôi đã thường xuyên gặp gỡ anh để quyết định mình có vào trường IAMS sắp tới hay không. Được biết anh là một người gốc Hà Tĩnh, tự học hành để thi lên đại học, một mình sống và học ở Hà Nội, trải qua vô số công việc rồi anh quyết định theo nghề báo chí truyền thông. Anh vừa là nhà báo phỏng vấn các doanh nhân vừa phỏng vấn các chính trị gia, ở tuổi ba mươi của anh khi đó, bất kì ai cũng phải ngưỡng mộ vì sự nổ lực này. Sau vài tuần gặp gỡ và tiếp xúc, anh Sơn cũng thích tính cách của tôi và đề nghị tôi tham gia.
Làm ở đây tôi không yêu cầu nhận lương mà đề nghị mình sẽ giúp đỡ anh Sơn trong các hoạt động ở trường vì tôi chỉ muốn được học hỏi từ anh các kiến thức làm tiếp thị, truyền thông thực tế. Nhờ vậy tôi đi cùng anh trong hầu hết mọi hoạt động, từ gặp phỏng vấn các doanh nhân đến những nhân vật chính trị. Càng đi với anh tôi càng nhận ra, với tính cách của mình, tôi có thể đạt được những điều mình mong muốn bằng con đường kinh doanh.
Dự án đầu tiên mà tôi cùng tham gia thực hiện ở đây là một clip quảng cáo về khóa học Viết trong truyền thông vì nhà trường muốn mở rộng đối tượng học viên hơn. Nhóm chúng tôi lúc đó phụ trách mảng PR gồm ba người dành khá nhiều thời gian để bàn bạc và quyết định sẽ làm một video quảng cáo dựa trên một câu chuyện cảm động ý nghĩa để thu hút người xem hiểu được cốt lõi ý nghĩa. Nội dung chính xoay quanh chuyện một câu sinh viên giàu có, học giỏi, có nhiều tài lẻ nhưng chỉ luôn nghĩ đến bản thân mình, không quan tâm gì đến cảm xúc của mẹ. Trong một lần làm bài phỏng vấn thực tế các cô, các mẹ để lấy dữ liệu làm bài tập trong lớp học Viết cho truyền thông thì cậu nhận ra mình đã may mắn ra sao khi có một người mẹ tuyệt vời luôn ở bên cạnh. Cậu đã thay đổi cách nhìn, trở thành một người biết nghĩ cho người khác hơn. Cậu viết một bài viết về mẹ và bài ấy đã đoạt giải thưởng trên báo nhưng niềm vui lớn nhất là mẹ cậu vô cùng hạnh phúc trước những sự quan tâm ân cần của cậu. Cả ba chúng tôi lên nội dung cho kịch bản, lấy tên Gia tài của mẹ và dự kiến sẽ ra mắt vào dịp 8/3 gần đến. Clip sau đó lan tỏa rất tốt trên Youtube, các trang báo mạng lớn như Zing, Tiin, Aone,… cũng đều chia sẻ và có những phản hồi tích cực. Phần chúng tôi cũng có lợi thế vì anh Sơn quen biết rộng trong giới báo chí nên clip cũng dễ đến được với mọi người hơn. Trong phần bình luận video, chúng tôi thấy cả một khách hàng nữ lớn tuổi vào hỏi thông tin của khóa học viết để cho con cô theo học, và cô cũng bày tỏ niềm xúc động của mình khi xem clip. Đọc được những lời cô viết chúng tôi rất vui và phấn khởi vì nhóm không chỉ tác động đến các bạn trẻ mà còn thu hút cả những người lớn tuổi.
Sau đó chúng tôi lập một kênh Youtube riêng, lấy tên Thợ Cả, và tiếp tục làm những clip tương tự. Chúng tôi làm một loạt các video phim ngắn khác và Youtube Thợ Cả được rất nhiều bạn trẻ hưởng ứng. Mỗi video chúng tôi đều lặp lại trình tự như thế: lên ý tưởng, tìm nhà tài trợ, thực hiện, đăng tải, liên kết với báo chí,… Cứ thế tài khoản Youtube của chúng tôi phát triển dần. Trước đây tôi đã biết cách dựng một video như thế nào nhưng giờ tôi biết rõ hơn về các quy trình truyền thông và cách để duy trì hiệu suất làm việc của mình. Khi tài khoản Youtube chúng tôi có lượng theo dõi khá lớn, anh Sơn nảy ra một ý tưởng táo bạo là thực hiện chuỗi phỏng vấn các bạn hotgirl đang nổi tiếng khi ấy. Các số chúng tôi lên đều tạo hiệu ứng lan truyền vì chính bản thân các bạn đang được sự quan tâm rất lớn. Hiệu ứng lan truyền là thế nhưng tranh cãi cũng nhiều, người thích lắm mà người chê cũng không thua kém. Dư luận liên tục “ném đá” chúng tôi, khi ấy chúng tôi cũng rất lo lắng, sợ sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh của trường, nhưng rồi anh Sơn đã khuyên giải chúng tôi rất nhiều. Anh nói đây là một trường hợp cụ thể rất hay trong các chiến dịch định hướng truyền thông, điều hướng dư luận mà sau này chúng tôi sẽ còn gặp nhiều. Không phải bất kỳ sản phẩm nào làm ra cũng được công chúng hoan nghênh chào đón mà quan trọng chúng ta cần phải biết xử lý những trường hợp như thế này. Với lượng theo dõi đông đảo ấy, chúng tôi từ từ chuyển hướng, cho ra đời những sản phẩm khác và mọi thứ lại dần đi vào ổn định. Từ đó tôi học được việc truyền thông cho một nhân vật thì phải làm gì, liên hệ với ai, phát trên kênh nào, tránh làm những gì, tôi cứ lặp đi lặp lại quy trình ấy. Sau những video thử nghiệp ấy, chúng tôi giảm dần việc này và tập trung vào các dự án khác ở trường.
Bước ngoặt trong công việc truyền thông và cả trong nhận thức của tôi đến rất tình cờ. Trong thời gian tôi làm tại IAMS, một người bạn của tôi và anh Sơn tổ chức một sự kiện khởi nghiệp tại trường Đại học Quốc gia Hà Nội, anh mời tôi làm MC của sự kiện ấy. Anh Sơn giữ vị trí điều phối và diễn giả của chúng tôi là tiến sĩ Alan Phan. Vì diễn giả là một người nổi tiếng, có sức ảnh hưởng rộng lớn nên tìm một người có thể ngồi đối thoại với ông không phải là chuyện đơn giản. Với kinh nghiệm nhiều năm phỏng vấn các nhân vật trong giới kinh tế, chính trị, anh Sơn là một lựa chọn không thể tuyệt vời hơn, nên họ cần có anh thì mới cảm thấy yên tâm làm buổi đối thoại. Phần tôi, tôi rất sung sướng khi được dẫn chương trình của một doanh nhân từng trải như tiến sĩ Alan Phan. Những gì mà ông chia sẻ trong buổi đối thoại ấy có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến tôi, để tôi nhìn lại những kiếm khuyết của mình bấy lâu nay, tôi cũng cảm thấy cố gắng của mình chưa thấm vào đâu so với các bậc đi trước.
Ông kể khi ông 25 tuổi vẫn chỉ là một cậu thanh niên ham chơi mê gái. Việc kinh doanh đến với ông rất tình cờ. Ngày hôm đó ông đang đứng chờ một cô gái rồi bị cô ấy “bỏ bom”. Đang lúc chản nản không biết làm gì thì gặp một người nước ngoài đến hỏi đường. Nói chuyện một lúc thì biết ông ấy là người Do Thái, sang Việt Nam muốn mở rộng thị trường kinh doanh. Rồi ông dắt người ấy đến văn phòng chính phủ, việc kinh doanh khi đó không thành nhưng họ rất ấn tượng trước mối quan hệ và sự quyết đoán của ông nên đề nghị ông làm việc với mức lương trong mơ. Ông gật đầu đồng ý. Ông chia sẻ, khi đấy ông 25 tuổi, cầm tấm bằng MBA từ Mỹ trên tay vẫn chưa biết làm được gì, chỉ là một cậu thầy giáo trẻ bình thường như mọi người. Và khi ông bắt đầu làm việc với họ ông thấy rằng đầu óc người Do Thái thật sự quá đáng nể, tấm bằng MBA của ông như của vứt đi. Từ năm 1970 đến năm 1975 ông đã xây dựng được năm công ty lớn. Chính ông cũng không ngờ, năm 70 mình còn là một anh chàng vô lo vô nghĩ mà năm năm sau đã trở thành một người có sức ảnh hưởng rất lớn. Nên khi còn trẻ chúng ta cứ làm thôi, rồi đến một lúc có thể mình sẽ trở thành một người mà mình không thể ngờ đến được. Tôi vẫn giữ bản ghi âm ngày hôm ấy và nghe đi nghe lại để có thêm động lực tiến lên trong chặng đường kinh doanh.
May mắn hơn nữa, ngày hôm sau tôi được đi cùng anh Lê Ngọc Sơn để anh ấy làm một bài phỏng vấn tiến sĩ Alan, thực sự buổi gặp gỡ riêng đó đã làm ngọn lửa kinh doanh trong tôi ngày càng bùng cháy mạnh mẽ. Ngay sau đó thì ông bay về Mỹ, một năm sau tôi nghe tin ông mất. Tôi thật sự shock khi nghe tin ấy, ông chỉ ngoài 70 thôi. Và hôm đó tôi học được một bài học khác là có làm gì thì cũng phải giữ sức khỏe.
XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU CÁ NHÂN
Vào thời gian này trường IAMS cũng giảm dần các hoạt động vì anh Sơn trúng tuyển học bổng du học khóa cao cấp tại Đức, ở trường không có người đứng đầu nào đủ uy tín để thay thế vị trí của anh nên anh quyết định sẽ dừng dần các hoạt động. Sau ba tháng thì các hoạt động dừng hẳn, anh Sơn tiếp tục con đường của anh, sang Đức học và nghiên cứu sâu hơn các hoạt động về truyền thông tân tiến trên thế giới. Cá nhân tôi, tôi muốn bắt đầu con đường của riêng mình hơn là đầu quân làm ở các công ty khác.
Việc đầu tiên tôi thấy mình cần làm là xây dựng thương hiệu cá nhân ở một lĩnh vực nhất định. Trong thời gian làm ở IAMS chúng tôi đã xây dựng thành công kênh Youtube Thợ Cả nên tôi xin anh Sơn cho tôi tận dụng tiếp kênh Youtube đó để xây một chuỗi video đào tạo khác. Đó là chuỗi video hướng dẫn cách dùng Youtube, tôi hướng đến người vừa sửa dụng Youtube và hầu như không biết được các chức năng rất đa dạng của Youtube.
Tôi đăng tải các video lên kênh Thợ Cả, tôi lo việc tạo nội dung, việc quay và dựng video chưa có ai, tôi bèn nhờ anh Hiếu, một cộng sự cũ giúp đỡ mình. Lúc này anh khá bận rộn với các dự án nhưng vẫn nhiệt tình hỗ trợ tôi. Vì anh rất bận nên sau giờ làm tôi mới đến gặp anh quay và dựng video được. Sau ba tuần toàn bộ các video của tôi đã hoàn thiện, chúng tôi đăng tải từ từ 24 video ấy lên kênh Thợ Cả. Vì vào thời điểm ấy chưa có người hướng dẫn dùng Youtube một cách chỉnh chu và đầy đủ như thế nên được nhiều người tìm đến. Các video đã lan tỏa ngoài sức dự kiến của tôi, thay vì vài nghìn lượt xem mỗi video như dự kiến thì có nhiều video còn được xem tới vài chục nghìn, được đánh giá là một trong các chuỗi video nổi bật nhất lúc đó. Một số người có nhiều kinh nghiệm về Youtube đã có những bình luận tiêu cực về các video của tôi vì họ cho rằng những điều đó quá dễ hiểu, ai cũng biết, không có gì phải làm rầm rộ lên như vậy cả. Có thể đối với những người giỏi sử dụng Youtube thì những chia sẻ của tôi chỉ như muối bỏ bể nhưng với những người khác, đặc biệt là những người dùng thế hệ 8X, 7X thì những hướng dẫn cơ bản của tôi đã giúp họ đạt được nhiều điều họ mong muốn.
Nhờ chuỗi video đó, nhiều đài truyền hình và báo mạng đều xem tôi là một chuyên gia về Youtube, họ thường quay các video phỏng vấn, hỏi ý kiến tôi khi làm các chương trình của nhà đài. Tôi lại hỏi xin ý kiến của nhà đài để đăng lại các video trên lên kênh cá nhân của mình, từ đó, uy tín của tôi tăng lên đáng kể chỉ ba tháng sau khi rời trường IAMS. Khi ấy, phong trào làm video quảng cáo cho thương hiệu trên mạng xã hội đang thông dụng dần vì lượng người sử dụng mạng xã hội ngày càng nhiều. Khi những thương hiệu bắt đầu đi tìm những chuyên gia trong lĩnh vực này, tôi đã kịp xây dựng được thương hiệu cá nhân cho mình. Bắt đầu có nhiều nhà quản lý tiếp thị từ các công ty gọi đến cho tôi, có cả những công ty lớn như Coca Cola để xin tư vấn vì làm việc với tôi họ không phải bỏ nhiều chi phí như thuê công ty quảng cáo, cá nhân tôi lại là người có uy tính trong mảng làm video này. Tôi rất vui vì vừa giúp đỡ được họ, vừa tạo được mối quan hệ thân thiết và vững chắc với các thương hiệu.
Và rồi tôi bắt đầu có những hợp đồng sản xuất video của riêng mình. Ban đầu họ gọi điện nhờ tôi tư vấn, dần dần họ đặt tôi làm các video. Số tiền kiếm được từ các video quảng cáo tôi dùng để đầu tư vào các lớp học truyền thông quảng cáo khác. Ngay trong khóa học ấy tôi lại tìm được khách hàng học cùng. Đó là hợp đồng quảng cáo ứng dụng game điện thoại. Tôi nhận hợp đồng, lên ý tưởng thô, còn việc thực hiện sản xuất chi tiết sẽ do các bạn quay dựng khác hoàn thiện. Số tiền tôi được trả từ hợp đồng đó gấp bốn lần tiên học phí, đúng là một vốn bốn lời.
Với tôi, đây là một trong những bước thành công đầu tiên, thu nhập khá, công việc thú vị và quan trọng nhất là tôi đã xây dựng được hình ảnh cá nhân với người sử dụng mạng xã hội. Thường tôi làm video trong một tuần, còn lại cả tháng chủ yếu là nghỉ ngơi, ban đầu điều này cho tôi thời gian thư giãn nhưng không lâu sau tôi bắt đầu chán. Tôi vốn là kiểu người không thể chịu nổi việc nhàn rỗi. Thế nên tôi quyết định đã đến lúc phải đẩy mạnh hơn và nghiêm túc hơn với mục tiêu mở một cơ sở kinh doanh của riêng mình.
HỌC QUẢN LÝ
Trong giai đoạn có quá nhiều thời gian ấy, tôi gặp lại chị Ngọc, người đã cùng tôi sáng lập RMIT Dance Club. Khi đó chị đã lập gia đình và có một bé gái gần hai tháng tuổi. Khi biết chị có ý định kinh doanh, gia đình họ hàng đều không ủng hộ. Gia đình Ngọc khuyên chị nên ở nhà chăm sóc chồng con, tự đi làm kinh doanh như vậy rất vất vả, khả năng thất bại lại cao và không còn nhiều thời gian cho gia đình. Bị can ngăn như thế nhiều lần chị cũng thấy nản và muốn bỏ cuộc. Tôi đã khuyên chị hãy tiếp tục thực hiện ý tưởng mở quán cà phê của mình. Tôi đã liên tục động viên để chị cố gắng vì giờ làm nếu nhỡ không may thất bại thì cũng không còn gì phải nuối tiếc, chúng ta cũng đã cố gắng hết sức mình rồi.
Chị bắt liên lạc lại với một vài người bạn cũ, trong đó có tôi, để bàn kế hoạch kinh doanh. Vì tôi đang rảnh rỗi và cũng muốn làm một điều gì mới nên đồng ý tham gia, tôi có nói với chị rằng tôi sẽ làm cùng chị trong thời gian đầu để quán dần ổn định, phần mình tôi cũng sẽ không tham gia lâu dài vì tôi không có máu kinh doanh quán cà phê. Chị Ngọc muốn đánh vào hình thức take away đang rộ lên lúc ấy, các bạn trẻ rất thích mua những món đồ uống ngon lành mang đi. Em gái chị Ngọc đã nghĩ ra cái tên Bay Coffee & Tea, chị rất thích và đặt tên ấy cho quán. Chị thuê địa điểm ở phố Nguyễn Bỉnh Khiêm để mở quán, con phố ấy tuy nằm ở ngay quận trung tâm, chỉ cách phố Bà Triệu sầm uất hai dãy phố nhưng lại vô cùng vắng vẻ, được xem là con phố chết vì ai kinh doanh ở đấy cũng phải dẹp tiệm. Thế nhưng chị vẫn quyết chọn con phố ấy vì nó nằm cạnh nhà, tiện để chị về nhà chăm sóc con gái và giá mặt bằng ở đây cũng thấp hơn nhiều những con phố trung tâm khác. Chị tin nếu sản phẩm của mình đủ tốt thì sẽ thu hút được khách hàng ở các phố xung quanh đến với Bay. Phần thiết kế quán chúng tôi nhờ Trịnh, một kiến trúc sư trẻ vừa tốt nghiệp đại học kiến trúc, cũng là một người bạn của chúng tôi. Với một diện tích nhỏ, Trịnh đã thiết kế để chúng tôi có thể tiết kiệm tối đa diện tích để có thể vừa để được nhiều bàn ghế nhất lại vừa có không gian thoải mái và riêng tư cho khách. Phần chuẩn bị cho một quán cà phê như thế cũng tạm ổn, tôi phụ chị Ngọc một ít trong việc quản lý, vận hành nhưng chủ yếu là lo chuẩn bị cho phần truyền thông, quảng bá cho quán.
Chỉ còn một việc quan trọng nhất, đó chính là thức uống. Chị Ngọc đã bỏ ra vài tháng để học khóa pha chế, chị muốn tự mình có thể tạo ra những thức uống ngon và độc đáo. Nếu chỉ kinh doanh những món uống đơn giản và bình thường sẽ rất khó giữ chân khách, nhất là các bạn trẻ, những người luôn xem trọng khẩu vị ăn uống và luôn có rất nhiều lựa chọn. Chính vì thế, chị Ngọc đã sáng tạo ra món trà hoa quả. Trà hoa quả cũng không phải là một món quá mới lạ nhưng với công thức riêng của Ngọc, món trà ấy trở thành món được các bạn yêu thích nhất ở quán.
Tuy đã chuẩn bị rất kỹ lưỡng nhưng khi thật sự bắt đầu kinh doanh mọi việc thật không dễ dàng chút nào. Tôi nhớ trong sáu tháng đầu, lúc nào tôi sang cũng thấy quán vắng tanh không một bóng khách, chị Ngọc thì hai mắt thâm quầng mất ngủ vì lo lắng. Lúc đó tôi quyết định cần phải thay đổi. Việc đầu tiên là đầu tư cho quảng cáo, chúng tôi đẩy mạnh quảng cáo trên mạng xã hội, các trang chuyên viết về địa điểm ăn uống đi kèm với khuyến mãi khủng để khách hàng biết tới mình. Việc thứ hai là giảm bớt sự cầu kỳ quá mức cần thiết của các loại đồ uống. Chúng tôi nhận ra hầu hết khách hàng tới đây chỉ gọi một số đồ uống chính, vì vậy chúng tôi giảm bớt một số sản phẩm ít người gọi để tránh lãng phí nhiên liệu. Thứ ba là khuyến khích việc đào tạo pha chế cho các nhân viên ở mọi vị trí trong cửa hàng để họ có thể phụ giúp nhau trong những lúc đông khách. Việc này khiến doanh số tăng lên tức thì. Đi kèm với doanh số, khi các bạn trẻ biết đến quán và thích thú cách trình bày của đồ uống họ liền chụp ảnh check in và đăng lên trang cá nhân khiến nhiều người biết đến Bay hơn. Không thể không nhắc đến phần thiết kế rất ấm cúng và cách phân bổ ánh sáng khiến ảnh chụp càng lung linh hơn, và công đầu chính là Trịnh.
Vừa khi quán đã dần đi vào ổn định, có lượng khách vãng lai nhất định thì chị Ngọc và em gái có trục trặc, bạn rời khởi quán khiến cho lượng công việc càng cao hơn. May mắn là khi ấy chồng chị Ngọc đã tham gia hỗ trợ, đặc biệt về mặt quản lý chi tiêu tài chính. Ban ngày anh đã rất bận rộn với việc kinh doanh, đến tối lại phải phụ giúp chúng tôi, quả thực không có nhiều người chồng có thể hiểu, thông cảm và giúp đỡ vợ như vậy. Tôi rất kính nể tính cách của anh.
Sau gần một năm, quán đã có lượng khách trung thành nhất định, họ thường xuyên đến và truyền miệng với nhau rất nhiều về quán, nhất là về món trà hoa quả. Quán Bay khi ấy có fanpage với vài chục nghìn lượt theo dõi, hầu hết các bạn đến đều chụp ảnh nên hình ảnh của quán ngày càng lan rộng. Chị Ngọc cũng làm thêm một vài dự án nhưng vẫn thích làm việc ở Bay nhất. Tôi cũng khuyên chị nhượng lại các dự án kia và chuyên tâm làm Bay để có nhiều thời gian dành cho gia đình, tôi lo chị làm nhiều lại căng thẳng nhiều. Giờ Bay đã tạo nên thu nhập khá cho mọi người, tôi rất vui.
Sau quãng thời gian ấy tôi cũng rời Bay để tiếp tục các dự án riêng của mình. Khi viết những dòng này, quán Bay Coffee & Tea đã trở thành một quán nổi tiếng với các bạn trẻ Hà Nội cùng với món trà hoa quả. Con phố ma Nguyễn Bỉnh Khiêm trước đây giờ cũng tập nập hơn, các hàng quán, tiệm tạp hóa ở khắp nơi khiến không khí ở đây sôi động hơn hẳn. Chủ nhà, người cho chúng tôi thuê mặt bằng để mở Bay cũng rất ngạc nhiên vì Bay là quán cà phê đầu tiên hoạt động rất tốt ở khu phố này khiến nó nhộn nhịp lên hẳn, một phần chúng tôi cũng thầm cảm ơn quyết tâm của chị Ngọc.
CÔNG TY ĐẦU TIÊN CỦA TÔI
Quãng thời gian này là lúc chuyển giao trong mọi công việc của tôi. Tôi lúc này đã có kha khá tiền trong tay nhờ tư vấn xây dựng các kênh video và tham gia vào công việc quản lý ở Bay Coffee & Tea. Tôi cùng thực hiện song song chuyện làm video và chuyện ở quán cà phê. Tôi rất thường làm video với nhóm anh Hiếu. Phần lớn thời gian tôi ở trên phòng sản xuất video của anh để thảo luận các ý tưởng và thực hiện chúng. Tôi rất thích nhóm của anh Hiếu vì ai cũng tham gia nhiều dự án khác, họ rất năng động và có kinh nghiệm. Trong lúc làm việc với nhóm của anh Hiếu tôi đã gặp người đồng sự cùng mở công ty đầu tiên.
Trong một lần ngồi làm phim với anh Hiếu thì anh Công, một người bạn của anh Hiếu cũng chạy vào phòng chơi, tôi không để ý mấy đến anh vì anh nói giọng Nghệ An rất nặng, tôi nghe không hiểu nên cũng ít khi nói chuyện. Anh cũng làm cùng tòa nhà với anh Hiếu. Anh Công có vóc người mập mạp, gương mặt già trước tuổi. Ban đầu chúng tôi chỉ chào xã giao nhau nhưng sau đó anh Công chú ý đến tôi vì thấy tôi thường dắt các bạn hotgirl lên quay video. Còn tôi, tôi lại chú ý tới anh vì công ty anh có có rất nhiều bạn nữ rất xinh xắn. Sau đó một thời gian tôi và anh Công bắt chuyện với nhau tôi mới biết anh là người đồng sáng lập và giám đốc điều hành ở công ty làm website WebBNC, công ty anh được chính Vatgia đầu tư. Sau khoảng nửa tháng tìm hiểu thì anh mời tôi cùng mở công ty truyền thông. Dịp may đến tôi gật đầu đồng ý ngay vì tôi đang muốn bắt đầu nghiêm túc lập một công ty và tôi cũng muốn học kinh nghiệm lập các công ty của anh. Tôi vẫn nhớ ngày có giấy xin được giấy phép thành lập công ty là 5/6, khá tình cờ vì ngày sinh của tôi là 4/6 còn anh Công là 6/6. Vậy là chúng tôi chính thức mở cửa ViVi Digital sau quãng thời gian tôi đã phấn đấu học hỏi rất nhiều.
Thú thực rằng việc hợp tác với anh Công đã giúp tôi rất nhiều vì anh rất rõ các thủ tục hành chính giấy tờ. Khi mới bắt đầu công ty, thay vì hằng ngày phải đi làm giấy tờ chứng nhận rất vất vả, rồi tìm kiếm văn phòng và bao nhiêu việc không tên khác, tôi được toàn bộ bộ máy hành chính ở WebBNC hỗ trợ. Việc chính của tôi lúc đó chỉ còn là đi tìm kiếm các hợp đồng sản xuất video và mở rộng tuyển dụng thêm nhân sự. Trong thời gian đó anh Công giục tôi tuyển thêm các bạn làm kinh doanh vì cần phải bán được sản phẩm thì công ty mới vận hành tốt được. Cùng lúc ấy, tôi cũng tìm kiếm thêm các đồng sáng lập khác để hỗ trợ cho công ty non trẻ của mình. Khi đã tìm được những người mà tôi nghĩ là thích hợp, chúng tôi cùng nhau vận hành ViVi Digital. Trong nửa năm đầu tiên chúng tôi gặp vô vàn khó khăn từ thiếu vốn, không có khách hàng đến những mâu thuẫn trong nội bộ để cuối cùng tôi phải đi đến cái quyết định mà tôi đã kể. Công ty mất gần sáu tháng mới dần ổn định và khởi sắc. Những người còn lại bên tôi dù không ai thật sự xuất sắc nhưng đều tập trung toàn lực cho cộng việc. Chúng tôi đoàn kết và quyết tâm vực dậy công ty.
Vào tháng Ba năm 2015 tôi có dịp được đi cùng anh Điệp Vatgia và anh Công sang Singapore để kết hợp tham gia hội nghị đối tác cao cấp Google và gọi vốn đầu tư. Đây cũng là lần đầu tiên tội được dịp sang một nước phát triển như Singapore, quả thực đường phố rất sạch sẽ, giao thông phương tiện đi lại nề nếp. Khi tới đây, tôi và anh Công đã dành ngày đầu để đi tham quan các nơi, và thú thực thì dù có thử từ cua càng ở khu Gayleng hay lên tầng tượng đến sòng bạc ở MarinaBay Sands tôi vẫn thích ở Việt Nam hơn nhiều. Ở Singapore nhịp sống quá nhanh, quá vội vã, con người ít quan tâm tới nhau hơn, mọi thứ từ đất đai, sông hồ đều được làm nhân tạo khiến tôi cảm thấy tù túng. Cũng ở đây chúng tôi đã có một kỷ niệm vừa vui vừa ngượng. Tối hôm ấy tôi đi chơi với anh Công đến tận nửa đêm, lúc về lên khu chung cư mà chúng tôi đã thuê, đúng tầng đấy, đúng số phòng đấy nhưng gõ cửa thì không ai trả lời. Chờ lâu quá chúng tôi đập cửa ầm ĩ mà vẫn không thấy ai mở cửa. Một lúc sau chúng tôi chợt nhận ra mình đã sang nhầm tòa chung cư sinh đôi ở khu đó, cả hai đều xấu hổ im lặng rời đi thật nhanh. Hy vọng lúc đó không có ai ở nhà vì nếu có chắc họ sợ mất vía với đám du khách đang làm loạn ngoài cửa.
Ngày hôm sau chúng tôi đi cùng anh Điệp đến dự sự kiện của Google, sự kiện có rất nhiều người có tiếng trong khu vực, đoàn Việt Nam cũng toàn các bên có tên tuổi. Được gặp gỡ những người đứng đầu các công ty công nghệ lớn của các nước làm tôi vô cũng thích thú. Sau hôm đó, anh Điệp dắt chúng tôi đi cùng trong nhiều buổi họp mặt gặp gỡ các đối tác đầu từ. Ở các nước phát triển hơn trong khu vực có rất nhiều quỹ đầu tư cho công nghệ và họ liên tục cạnh trong nhau để đầu tư vào các công ty khởi nghiệp, chẳng bù cho Việt Nam chỉ có vài quỹ đầu tư mạo hiểm, quả thật là quá khác biệt. Cũng trong những buổi gặp gỡ đó tôi đã học được vô cùng nhiều về nghệ thuật đàm phán, những cuộc đấu trí giữa những người đứng đầu công ty và quỹ đầu tư. Đó là những kiến thức mà trường đại học và tấm bằng MBA không thể mang đến cho bạn. Khi chuyến đi kết thúc, tôi cảm thấy mình rất may mắn vì được đi cùng anh Điệp, tư duy và tầm nhìn của tôi đã được mở rộng hơn rất nhiều so với trước đó.
Người ta bảo lúc bạn thấy mọi việc đều ổn và bất ngờ có nhiều tiền sẽ là lúc bạn dễ mắc sai lầm nhất. Điều này khá đúng trong trường hợp của tôi. Sau chuyến đi Singapore, ViVi Digital tiếp tục việc mở rộng khi đã có số vốn tích lũy đủ lớn. Mở đầu chúng tôi mua sắm rất nhiều máy móc sản xuất vì nghĩ rằng sẽ đỡ được chi phí thuê ngoài, chủ động trong việc quay cho khách hàng. Hai điều đó đều đúng, nhưng tính ra thì thuê ngoài vẫn rẻ hơn rất nhiều. Chưa kể đến vệc máy móc bị mất giá do sử dụng nhiều lần, lỗi thời lại nhanh, khi bán ra giá không còn bao nhiêu so với lúc mua vào. Thứ hai, khi đó tôi đã đồng ý để công ty WebBNC của anh Công vay nợ để trả lương cho nhân viên vì trước giờ ở công ty WebBNC giúp đỡ ViVi Digital rất nhiều. Không may là sau đó anh Công không được phép điều hành WebBNC nữa nên khoản vay ấy chúng tôi đã không thu hồi lại được. Thứ ba là việc khách hàng chậm trễ chuyển khoản thanh toán khiến nguồn thu của công ty nhanh chóng cạn kiệt. Lúc này cũng là thời điểm tôi tính toán sẽ vào Sài Gòn để mở rộng thị trường, giải quyết vấn đề của công ty. Rồi tôi quyết định thực hiện dự định này, tiến vào thị trường miền Nam để thử sức và đương đầu với những thách thức mới trong khi hầu như không có chút vốn nào.
(Còn tiếp)
Xem thêm:
Lời mở đầu
Fundraising Coach 
Leave a comment