Nhân dịp có doanh nghiệp mình tham gia nhận được lời mời mua lại của vài công ty lớn, và từ chối lời mời mua lại này. Mình viết một bài chia sẻ quan điểm là nên bán doanh nghiệp của bạn hay không?
Một trong những câu hỏi phổ biến của những người sáng lập đứng đầu công ty là “Bạn có nên bán doanh nghiệp của mình hay không?” Theo lẽ thường, thì bạn nên bán doanh nghiệp của mình khi có lời chào mua lại (cũng không mấy khi có lời chào mua lại doanh nghiệp của bạn) để i) vừa có một khoản tiền đút túi cho thoải mái về tài chính và ii)có nguồn lực từ một bên lớn giúp bạn tăng trưởng nhanh hơn là đứng một mình và tự làm mọi thứ. Điều đó có đúng với bạn hay không thì chúng ta có thể xem xét kỹ hơn. Các hình thức mua lại, sát nhập (M&A) phổ biến:
1)Tài năng/Công nghệ: Khi một công ty được mua lại thuần vì công nghệ và nhân sự của công ty đó. Thì giá trị thường trong khoảng 5 triệu – 50 triệu USD ở thị trường Mỹ.
VD: Nếu các bạn có xem bộ phim Startup (bản Hàn Quốc), sẽ thấy ứng dụng AI đọc chữ cho người già mắt kém của đội sáng lập dù không có giá trị về kinh tế cao (doanh thu thấp, thị trường bé), nhưng lại được một tập đoàn lớn ở Mỹ mua lại với một giá trị rất hời. Họ mua là để lấy con người (đội ngũ phát triển phần mềm – developers) và công nghệ AI đó để phát triển ứng dụng cho công nghệ xe tự lái của họ. Sau khi mua công ty đó xong, thì các nhà phát triển phần mềm là được giữ lại (và sa thải hết các bộ phận khác, HR, MKT, Sales, Kế Toán, CEO).
2)Sản phầm: Một công ty có thể được mua lại vì sản phẩm của nó (sản phẩm tốt, có giá trị kinh tế ổn để tăng trưởng trong thị trường lớn), nhưng không phải vì doanh nghiệp đó (doanh nghiệp có thể có nhiều dòng sản phẩm khác). Bên mua lại sẽ mua lại, sau đó phân phối sản phẩm qua các kênh tiếp thị, bán hàng của chính họ.
VD: 04/2012, lúc Facebook mua lại Instagram với giá 1 tỉ USD, thì Instagram hầu như chưa có doanh thu gì nhiều, nhưng đến năm 2019 thì Instagram đã đem lại doanh thu 20 tỉ USD (bằng 1/4 tổng doanh thu của công ty mẹ Facebook). Chứng tỏ đây là một thương vụ M&A rất hiệu quả. Các thương vụ thế này ở mỹ sẽ trong khoảng 25 triệu – 250 triệu USD.
3)Doanh nghiệp: Khi một doanh nghiệp được mua lại thực sự vì đó là một doanh nghiệp tốt, bên mua lại mua toàn bộ doanh nghiệp về cả vận hành (toàn bộ các kênh tiếp thị, bán hàng) chứ không chỉ mỗi con người, nhân sự, sản phẩm. Các thương vụ thế này thì sẽ được định giá theo rất nhiều chỉ số (doanh thu, lợi nhuận, người dùng, ….) và có giá trị rất cao.
VD: Như Microsoft từng đề xuất mua lại Yahoo với giá 30 tỉ USD.
Ở đây thì chúng ta sẽ chỉ tập trung nói về trường hợp thứ 3). Vậy thì chúng ta có nên bán doanh nghiệp của mình hay không?
Trước tiên, chúng ta không nên bán khi a) Bạn vẫn còn giữ một thị phần rất nhỏ, của một thị trường lớn và b) bạn có nhiều cơ hội, nguồn lực, kinh nghiệm để trở thành số 1 trong thị trường này, nếu vậy thì bạn nên là một doanh nghiệp độc lập.
Một ví dụ phổ biến nhất là lúc Google được đề nghị mua lại 1 tỉ USD, hay Facebook được đề nghị mua lại với giá 1 tỉ USD, cả hai nhà sáng lập của Googe, Facebook đều từ chối lại đề nghị này (dù lúc đó đây là một lời đề nghị rất hời, theo nhận định của thành viên hội đồng quản trị, đội ngũ quản lý của 2 công ty này). Lý do chính là vì nhà sáng lập của cả 2 công ty biết rằng họ vẫn còn nắm thị phần rất nhỏ, trong một thì trường khổng lồ, và nếu làm được thì họ sẽ còn lớn hơn các bên đang đề nghị mua lại họ rất nhiều. Thực tế chứng minh là họ đúng.
Trái ngược với 2 công ty trên là Yahoo, họ từng từ chối lời mời mua lại với giá 30 tỉ USD của Microsoft, sau đó số lượng người dùng đi xuống nhanh và phải bán ở mức giá 4.83 tỉ USD.
Như vậy, nếu câu trả lời của bạn chỉ có ở 1 trong 2 mục a) và b), thì bạn nên xem xét bán doanh nghiệp của mình. Còn nếu câu trả lời là có cho cả a) và b) thì bạn cũng vẫn có thể bán doanh nghiệp của mình, nhưng với một mức giá rẻ nếu so với tiềm năng tăng trưởng lâu dài của doanh nghiệp đó.
Doanh nghiệp mà bạn đang xây dựng hiện có cả a) và b) không? Chúc bạn có những quyết định phù hợp với hoàn cảnh hiện tại.
(Hết)
Fundraising Coach 
Leave a comment