⚡ Trả Lời Nhanh
- Khi một đồng sáng lập rời đi, thứ tự xử lý nên là: kích hoạt vesting/cliff nếu có, xác định rõ cổ phần đã vest vs chưa vest, thỏa thuận bằng văn bản, rồi mới truyền thông với đội ngũ còn lại.
- Ở Canavi, tôi thiếu vesting và phải đàm phán mua lại cổ phần với giá gấp 3 lần vốn ban đầu, mất 2 tháng, roadmap chậm 4 tháng.
- Ở ViVi Digital, tôi và đồng sáng lập còn lại giữ nguyên cổ phần đã cam kết dù không bắt buộc về mặt pháp lý — quyết định bảo vệ uy tín dài hạn thay vì lợi ích ngắn hạn.
- Cách xử lý việc này ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của đội ngũ còn lại và có thể ảnh hưởng tới khả năng gọi vốn sau này — cổ phần tranh chấp treo lơ lửng là điều nhà đầu tư thực sự lo ngại, không phải bản thân việc có người rời đi.
Đồng sáng lập rời công ty không phải là chuyện hiếm — phần lớn startup trải qua ít nhất một lần thay đổi trong đội ngũ sáng lập trong vài năm đầu. Thường thì tình huống này không tự nhiên xảy ra — nó là kết quả của những dấu hiệu mâu thuẫn đồng sáng lập đã âm ỉ từ trước mà không ai chủ động xử lý. Tôi đã trải qua tình huống này hai lần trong sự nghiệp của mình, với hai kết quả hoàn toàn trái ngược. Một lần khiến tôi phải trả giá gấp 3 lần vốn ban đầu và mất 2 tháng đàm phán căng thẳng. Một lần khác, dù công ty đang trên bờ vực phá sản, tôi vẫn giữ được uy tín và mối quan hệ với những người rời đi. Bài này kể lại cả hai, và rút ra một playbook cụ thể cho founder nào đang hoặc sắp phải đối mặt với tình huống này.
4 Bước Xử Lý Đúng Khi Đồng Sáng Lập Rời Đi
Khi một đồng sáng lập quyết định — hoặc buộc phải — rời công ty, có một trình tự tôi khuyên founder tuân theo để tránh những tranh chấp không đáng có sau này.
Bước 1 — Kích hoạt cơ chế vesting/cliff nếu có sẵn. Nếu công ty đã có hợp đồng đồng sáng lập với vesting, đây là lúc cơ chế đó phát huy tác dụng — nó tự động xác định phần cổ phần người rời đi được giữ dựa trên thời gian đã làm việc, không cần đàm phán lại từ đầu.
Bước 2 — Xác định rõ cổ phần đã vest vs chưa vest. Cần có con số cụ thể, minh bạch với cả hai bên — tránh mập mờ vì đây thường là điểm gây tranh cãi nhiều nhất nếu không được làm rõ ngay từ đầu.
Bước 3 — Thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản. Dù công ty có sẵn vesting hay không (nhiều startup giai đoạn rất sớm, như ViVi Digital của tôi lúc đó, chưa có cơ chế này), vẫn cần một văn bản ghi rõ thỏa thuận cuối cùng — tránh việc dựa hoàn toàn vào lời nói hoặc ký ức không đồng nhất giữa các bên.
Bước 4 — Truyền thông với đội ngũ còn lại. Chỉ sau khi 3 bước trên đã rõ ràng, mới nên thông báo chính thức cho đội ngũ — tránh tình huống thông tin rò rỉ trước khi có quyết định cuối cùng, gây hoang mang không cần thiết.
Case Canavi — Khi Tôi Không Làm Đúng 4 Bước Này
Canavi.com là startup công nghệ tuyển dụng ứng dụng AI mà tôi đồng sáng lập và giữ vai trò CEO trong 5 năm. Cổ phần được chia cho hai đồng sáng lập kỹ thuật — Võ Duy Tuấn và Trần Kim Hiếu — bằng thỏa thuận miệng, không có văn bản, không có vesting.
Sau khoảng 1 năm, cả hai quyết định rời công ty. Nhưng vì không có Bước 1 (không có cơ chế vesting để kích hoạt), Bước 2 không thể thực hiện được (không có gì để xác định “đã vest bao nhiêu”), và Bước 3 chưa từng tồn tại (chưa có bất kỳ văn bản nào), tôi rơi vào chính xác tình huống tôi khuyên founder khác tránh: phải đàm phán từ con số 0, trong lúc căng thẳng, với một bên hoàn toàn có lợi thế đàm phán vì họ biết tôi không có gì để tham chiếu.
Kết quả: tôi phải đàm phán mua lại cổ phần với mức giá cao gấp 3 lần số vốn ban đầu đã bỏ ra — trong khi nếu có một khung chia cổ phần công bằng gắn liền với vesting ngay từ đầu, con số này có thể đã nhỏ hơn nhiều. Quá trình đàm phán kéo dài 2 tháng, và trong suốt thời gian đó, roadmap sản phẩm của Canavi bị chậm lại 4 tháng vì nguồn lực và sự tập trung của đội ngũ lãnh đạo bị kéo sang xử lý tranh chấp thay vì phát triển sản phẩm. Tôi vẫn hay nói: “Nếu có điều khoản Vesting thì tôi đã ngăn cản được điều này.”
Case ViVi Digital — Giữ Nguyên Cổ Phần Dù Không Bắt Buộc
ViVi Digital là công ty agency sản xuất video tôi đồng sáng lập cùng anh Lê Thành Công. 4 tháng sau khi thành lập, công ty rơi vào khủng hoảng gần phá sản thật sự — làm việc 12 tiếng/ngày, có lần tiền cọc của khách hàng về “ở phút thứ 89” ngay trước hạn trả lương khi công ty không còn tiền mặt.
Trong giai đoạn khủng hoảng đó, tôi và anh Công phải đưa ra quyết định khó khăn: để các đồng sáng lập khác — từng là quản lý cấp cao ở một công ty trái cây sấy và một công ty tổ chức sự kiện, tham gia không lương nhưng có va chạm về chuẩn chuyên nghiệp và cách định giá dịch vụ — rời đi. Điều đáng nói là cổ phần của họ vẫn được giữ nguyên. Tôi từng nói về quyết định đó: “cổ phần vẫn giữ nguyên, nếu sau này có lãi hoặc có người mua thì vẫn trả như thỏa thuận ban đầu.” Đây là lần vấp đầu tiên của tôi trong kinh doanh, lúc tôi 25 tuổi.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh: quyết định này không phải vì bắt buộc về mặt pháp lý. Ở giai đoạn đó, ViVi Digital chưa có hợp đồng đồng sáng lập chặt chẽ với vesting rõ ràng như những gì tôi khuyến nghị founder làm ngày nay — nói cách khác, chúng tôi cũng không có Bước 1 để kích hoạt, giống hệt tình huống ở Canavi. Chúng tôi hoàn toàn có thể đàm phán giảm cổ phần, hoặc trì hoãn, với lý do công ty đang trong khủng hoảng tài chính nghiêm trọng. Nhưng chúng tôi chọn giữ đúng cam kết ban đầu, thực hiện đúng tinh thần của Bước 3 (thỏa thuận rõ ràng) một cách chủ động dù không có văn bản chính thức bắt buộc chúng tôi phải làm vậy.
Kết quả trực tiếp: sau giai đoạn khủng hoảng, chúng tôi ký thêm được 2 khách hàng mới đáng kể (Goldsun và Mediplatex), và công ty tiếp tục vận hành, sau này pivot thành công sang mô hình production house chuyên về viral video.
Điểm Khác Biệt Thật Sự Giữa 2 Case Này
So sánh trực tiếp hai case cho thấy điểm khác biệt không nằm ở việc “giữ cổ phần hay không giữ” — cả hai trường hợp cuối cùng đều liên quan tới việc người rời đi giữ được một phần cổ phần. Điểm khác biệt nằm ở cách quyết định đó được đưa ra. Ở ViVi Digital, quyết định giữ cổ phần là chủ động, có kiểm soát, dựa trên nguyên tắc công bằng mà tôi và anh Công tự đặt ra và tôn trọng. Ở Canavi, nó là bị động — không có khung thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu, nên khi hai đồng sáng lập rời đi khăng khăng giữ nguyên toàn bộ cổ phần đã hứa, tôi không có bất kỳ cơ sở nào để phản biện ngoài đàm phán từ đầu, dẫn tới tranh chấp kéo dài.
Nhìn thuần túy về mặt tài chính ngắn hạn, việc giữ nguyên cổ phần cho người không còn đóng góp — như tôi đã làm ở ViVi Digital — có vẻ là một quyết định “thiệt thòi”. Nhưng có 2 lý do khiến đây thường là lựa chọn đúng đắn hơn về lâu dài. Thứ nhất là uy tín với chính đội ngũ đang ở lại: cách founder đối xử với người rời đi là tín hiệu rõ ràng nhất cho những người còn ở lại về việc họ sẽ được đối xử ra sao nếu hoàn cảnh thay đổi. Thứ hai là uy tín với thị trường rộng hơn: cộng đồng startup, đặc biệt ở quy mô thị trường Việt Nam, không lớn — cách một founder xử lý với đồng sáng lập cũ thường được biết tới, trực tiếp hoặc gián tiếp, bởi các nhà đầu tư, nhân sự tiềm năng, và đối tác tương lai.
Điều này không có nghĩa là founder luôn phải “hào phóng” bất chấp hoàn cảnh — quyết định vẫn cần cân nhắc thực tế tài chính của công ty. Nhưng nguyên tắc nền tảng nên là: nếu đã cam kết, hãy tìm cách giữ cam kết đó, thay vì tìm lý do để rút lại chỉ vì có thể làm được về mặt pháp lý.
Truyền Thông Với Đội Ngũ Còn Lại
Sau khi thỏa thuận cổ phần đã rõ ràng ở cả hai case, bước truyền thông với đội ngũ còn lại cần được thực hiện cẩn thận. Vài nguyên tắc tôi luôn áp dụng: thông báo sớm, không để rò rỉ tin đồn — đội ngũ nghe tin qua nguồn không chính thức trước khi có thông báo rõ ràng sẽ tạo ra hoang mang lớn hơn nhiều so với việc nghe trực tiếp từ founder. Trung thực nhưng không cần đi vào chi tiết mọi mâu thuẫn — đội ngũ cần biết ai sẽ đảm nhận vai trò của người rời đi và công ty vẫn vận hành ổn định, không cần biết toàn bộ chi tiết về những bất đồng nội bộ dẫn tới quyết định đó. Và nhất quán trong thông điệp — founder còn lại nên thống nhất trước về cách trình bày sự việc, tránh tình huống mỗi người nói một phiên bản khác nhau khi được hỏi.
Cách founder xử lý bước này ảnh hưởng trực tiếp tới niềm tin của đội ngũ vào sự ổn định của công ty — một quá trình rối loạn, thiếu minh bạch có thể khiến những nhân sự giỏi nhất bắt đầu lo lắng về tương lai công ty và cân nhắc rời đi theo.
Ảnh Hưởng Tới Việc Gọi Vốn Sau Này
Nhà đầu tư, đặc biệt khi thực hiện due diligence trước một vòng gọi vốn, gần như luôn sẽ hỏi về lịch sử đội ngũ sáng lập — bao gồm bất kỳ ai đã rời đi và cổ phần của họ được xử lý ra sao. Đây không phải là câu hỏi để “bắt lỗi” founder, mà để đánh giá rủi ro pháp lý và mức độ kỷ luật quản trị.
Điều nhà đầu tư thực sự lo ngại không phải là “có người rời đi” — mà là “cổ phần tranh chấp chưa giải quyết”. Một cap table sạch, không có phần trăm cổ phần treo lơ lửng chưa rõ chủ sở hữu hoặc đang tranh chấp, luôn được đánh giá tốt hơn nhiều so với một đội ngũ sáng lập chưa từng thay đổi nhưng có một khoản cổ phần không rõ ràng từ người đã rời đi nhiều năm trước. Ở Canavi, dù quá trình đàm phán mua lại tốn kém và mất thời gian, ít nhất tôi đã hoàn tất nó dứt điểm trước khi bước vào các vòng gọi vốn tiếp theo — điều tôi khuyên mọi founder đang trong tình huống tương tự nên ưu tiên, thay vì để cổ phần tranh chấp treo lơ lửng chỉ vì ngại đối mặt với cuộc đàm phán khó.
Vì vậy, quy trình xử lý rõ ràng ngay từ đầu — như 4 bước ở phần trên — không chỉ là vấn đề đạo đức hay quan hệ cá nhân, mà còn là bước chuẩn bị thiết thực cho việc gọi vốn sau này.
Làm Sao Để Không Rơi Vào Tình Huống Như Canavi
Nếu bạn đang ở giai đoạn trước khi có bất kỳ ai rời đi — tức là bạn vẫn còn “cửa sổ vàng” để chuẩn bị — cách tốt nhất để đảm bảo bạn có đủ 4 bước ở trên khi cần, là ký một co-founder agreement với điều khoản vesting rõ ràng ngay từ bây giờ, dù công ty đã hoạt động được một thời gian. Việc này càng quan trọng hơn nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu mâu thuẫn đồng sáng lập nào đã bắt đầu xuất hiện, và nên bắt đầu ngay từ khâu đánh giá đồng sáng lập tiềm năng nếu bạn còn đang trong giai đoạn tìm kiếm đối tác mới để lấp vào vị trí người vừa rời đi. Đây chính xác là điều tôi ước mình đã làm ở Canavi trước khi mọi chuyện xảy ra. Tôi đã viết đầy đủ 7 điều khoản bắt buộc trong một co-founder agreement, cùng cách tính vesting cụ thể theo tháng, ở bài Co-founder Agreement Là Gì? Cách Chia Cổ Phần Và Tránh Mâu Thuẫn Đồng Sáng Lập.
Câu Hỏi Thường Gặp
Cổ phần của đồng sáng lập rời đi được xử lý thế nào nếu có vesting?
Nếu có vesting, đồng sáng lập rời đi chỉ giữ được phần cổ phần đã vest tính tới thời điểm rời đi — phần chưa vest sẽ được thu hồi, thường quay lại pool chung hoặc được phân bổ lại cho các đồng sáng lập/nhân sự còn lại. Nếu rời đi trong giai đoạn cliff (thường 1 năm đầu), người đó có thể không nhận được bất kỳ cổ phần nào. Đây là lý do vesting quan trọng — nó tự động xử lý tình huống công bằng mà không cần đàm phán lại từ đầu, đúng như những gì tôi ước mình đã có ở Canavi.
Founder có nên giữ nguyên cam kết cổ phần dù không bắt buộc về mặt pháp lý không?
Tùy hoàn cảnh cụ thể, nhưng có những trường hợp giữ nguyên cam kết dù không bắt buộc pháp lý là quyết định đúng — như cách tôi xử lý ở ViVi Digital khi các đồng sáng lập tham gia không lương rời đi trong giai đoạn khủng hoảng. Quyết định này bảo vệ uy tín dài hạn của founder còn lại — quan trọng hơn khoản chênh lệch cổ phần trước mắt, đặc biệt khi công ty còn cần gọi vốn hoặc tuyển người trong tương lai.
Nên truyền thông với đội ngũ còn lại thế nào khi một đồng sáng lập rời đi?
Nên thông báo sớm, trung thực và nhất quán — tránh để đội ngũ nghe tin đồn hoặc suy đoán trước khi có thông báo chính thức. Không cần đi vào chi tiết mọi mâu thuẫn nội bộ, nhưng cần rõ ràng về việc ai sẽ đảm nhận vai trò của người rời đi và công ty vẫn vận hành bình thường.
Đồng sáng lập rời đi có ảnh hưởng gì tới việc gọi vốn sau này?
Có thể ảnh hưởng nếu nhà đầu tư coi đây là dấu hiệu bất ổn trong đội ngũ sáng lập — nhưng ảnh hưởng thực tế phụ thuộc nhiều vào cách sự việc được xử lý hơn là bản thân việc có người rời đi. Một quá trình rời đi rõ ràng, có văn bản, không để lại tranh chấp cổ phần treo lơ lửng, thường được nhà đầu tư coi là dấu hiệu founder có kỷ luật quản trị tốt.
Nếu đội ngũ sáng lập của bạn đang chuẩn bị bước vào vòng gọi vốn tiếp theo và bạn muốn chắc chắn cap table của mình không còn lỗ hổng nào từ những người đã rời đi, bộ 5 ebook thực chiến của tôi có tại ebook.beginguru.com. Bạn cũng có thể thử AI Fundraising Agent miễn phí tại agent.beginguru.com để nhận đánh giá nhanh về cấu trúc cổ phần và đội ngũ sáng lập của bạn theo góc nhìn nhà đầu tư.
Fundraising Coach 
Leave a comment